15 October 2025 GPSC Daily Current Affairs In Gujarati | કરન્ટ અફેર્સ

ગુજરાતની તમામ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે પરીક્ષાલક્ષી GPSC Daily Current Affairs In Gujarati ખુબજ જરૂરી છે. ExamConnect દ્વારા 15 October 2025 ના કરંટ અફેર્સ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં નીચે મુજબ રજુ કરવામાં આવેલ છે.

GPSC Daily Current Affairs In Gujarati । 15 October 2025

1. વિશ્વ ગ્રામીણ મહિલા દિવસ : 15 ઓક્ટોબર : કરન્ટ અફેર્સ ગુજરાતીમાં

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: સામાજિક ન્યાય.
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• વિશ્વ ગ્રામીણ મહિલા દિવસ દર વર્ષે 15 ઓક્ટોબરે ઉજવવામાં આવે છે.
• આ દિવસ ઉજવવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગ્રામીણ મહિલાઓનું સન્માન કરવાનો છે.
• તે ગ્રામીણ પરિવારો અને સમુદાયોની સ્થિરતાની ખાતરી કરવામાં તેમજ ગ્રામીણ આજીવિકા સુધારવામાં મહિલાઓ અને યુવતીઓની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાને ઓળખવા માટે ઉજવાય છે.
• આ દિવસ લિંગ સમાનતા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મહિલાઓના સશક્તિકરણમાં મદદરૂપ થાય છે.
• એક અહેવાલ મુજબ, જો ગ્રામીણ મહિલાઓને સમાન તકો પૂરી પાડવામાં આવે, તો કૃષિ ઉત્પાદનમાં 2.5 થી 4% નો વધારો થઈ શકે છે.
• આ દિવસની સ્થાપના 1995 માં બેઇજિંગમાં યોજાયેલી ચોથી વિશ્વ મહિલા પરિષદમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બિન-સરકારી સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
• પ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ મહિલા દિવસ 15 ઓક્ટોબર 2008 ના રોજ ઉજવાયો હતો. યુનાઈટેડ નેશન્સ જનરલ એસેમ્બલીએ 2007 માં આ દિવસને માન્યતા આપી હતી.

2. ગુજરાતના જાણીતા સાહિત્યકાર મનુભાઈ પંચોળીની જન્મતિથી : 15 ઑક્ટોબર 1914

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ: ગુજરાતી સાહિત્ય: સાહિત્યકારો, સાહિત્યક રચનાઓ અને સાહિત્ય સંસ્થાઓ.
• ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ: રાષ્ટ્રીય આગેવાનો તથા તેમનું વિવિધ ક્ષેત્રમાં યોગદાન.

સરળ સમજૂતી:

• મનુભાઈ પંચોળી ગુજરાતના જાણીતા નવલકથાકાર, નાટ્યકાર, તથા સમાજસેવક હતા.
• તેમનું ઉપનામ ‘દર્શક’ હતું.
• તેમનો જન્મ સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં આવેલા મોરબી જિલ્લાના પંચાશીયા ગામે થયો હતો.
• તેમણે 1938માં નાનાભાઈના સાથીદાર તરીકે આંબલા ગામમાં ગ્રામાભિમુખ કેળવણીના પ્રયોગ રૂપે સ્થાપેલી ગ્રામદક્ષિણામૂર્તિ લોકશાળામાં શિક્ષક તરીકે કામ કર્યું હતું.
• તેમણે 1953 થી લોકભારતી ગ્રામવિદ્યાપીઠ, સણોસરાની સ્થાપના અને સંચાલનમાં પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી.
• તેમને 1975માં ‘સૉક્રેટિસ’ નવલકથા માટે કેન્દ્રીય સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો.
• તેમની જાણીતી નવલકથા ‘ઝેર તો પીધાં છે જાણી જાણી’ માટે તેમને 1985માં ભારતીય જ્ઞાનપીઠનો મૂર્તિદેવી પુરસ્કાર મળ્યો હતો.
• અન્ય સન્માનોમાં તેમને 1964માં રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક અને 1991માં પદ્મભૂષણ પણ મળ્યા હતા.

3. અર્થશાસ્ત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર 2025 : GPSC Daily Current Affairs In Gujarati

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: અર્થશાસ્ત્રના મૂળભૂત ખ્યાલો અને વિભાવનાઓ.
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• વર્ષ 2025 માટે અર્થશાસ્ત્રનો નોબેલ પુરસ્કાર જોએલ મોકિર, ફિલિપ એગિયન અને પીટર હોવિટના નામોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
• તેમને આ પુરસ્કાર “નવીનતા-સંચાલિત આર્થિક વિકાસને સમજાવવા બદલ” આપવામાં આવ્યો છે.
• આ પુરસ્કારને આલ્ફ્રેડ નોબેલની યાદમાં આર્થિક વિજ્ઞાનમાં સ્વેરિજેસ રિક્સબેંક પુરસ્કાર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
• તેની સ્થાપના 1968 માં સ્વીડનની સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
• આ પુરસ્કારમાં ડિપ્લોમા, સુવર્ણ ચંદ્રક અને $1.2 મિલિયનનો ચેક શામેલ હોય છે.

4. માલદીવ માતાથી બાળકમાં HIV, હિપેટાઇટિસ B અને સિફિલિસના સંક્રમણને નાબૂદ કરનાર પ્રથમ દેશ બન્યો

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો- મહત્વની સંસ્થાઓ (વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન – WHO).
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• માલદીવ વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બન્યો છે જેણે માતાથી બાળકમાં ફેલાતા ત્રણ રોગો – હેપેટાઇટિસ બી, એચઆઈવી અને સિફિલિસના સંક્રમણને સફળતાપૂર્વક દૂર કર્યું છે.
• માલદીવને આ સિદ્ધિ માટે વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) દ્વારા માન્યતા આપવામાં આવી છે.

5. કોલંબોમાં 78મું WHO દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા પ્રાદેશિક સમિતિ સત્ર શરૂ થયું

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો- મહત્વની સંસ્થાઓ (WHO).
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) ની દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા માટેની પ્રાદેશિક સમિતિનું 78મું સત્ર કોલંબોમાં શરૂ થયું છે.
• આ ત્રણ દિવસીય કાર્યક્રમનો ઉદ્દેશ્ય આગામી વર્ષો માટે આ પ્રદેશના આરોગ્ય નીતિ માળખાના વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનો છે.
• મુખ્ય ચર્ચાના મુદ્દાઓમાં મજબૂત પ્રાથમિક આરોગ્ય સંભાળ દ્વારા સ્વસ્થ વૃદ્ધત્વને પ્રોત્સાહન આપવું, તમાકુના સેવનને કાબુમાં લેવું, અને એન્ટિમાઇક્રોબાયલ પ્રતિકાર (AMR) નો સામનો કરવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

6. ફિલિપાઇન્સે દક્ષિણપૂર્વ એશિયાની પ્રથમ કોરલ ક્રાયોબેંક શરૂ કરી

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: બાયોટેકનોલોજી અને અન્ય ઉભરતી ટેકનોલોજીના સ્વરૂપ, ક્ષેત્ર અને ઉપયોગ.
• પર્યાવરણ વિજ્ઞાન: બાયોડાયવર્સિટી (જૈવ વિવિધતા).

સરળ સમજૂતી:

• ફિલિપાઇન્સે દક્ષિણપૂર્વ એશિયાની પ્રથમ કોરલ લાર્વા ક્રાયોબેંક શરૂ કરી છે.
• આનો ઉદ્દેશ્ય કોરલ (પરવાળા) ની આનુવંશિક વિવિધતાને જાળવવાનો અને તેના મહત્વપૂર્ણ રીફ ઇકોસિસ્ટમને સુરક્ષિત રાખવાનો છે.
• ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પ્રવાહી નાઇટ્રોજનનો ઉપયોગ કરીને અત્યંત નીચા તાપમાને (સામાન્ય રીતે -196°C) જીવંત કોષો અથવા પેશીઓને લાંબા સમય સુધી સાચવવામાં આવે છે.
• આ ક્રાયોબેંકની સ્થાપના ફિલિપાઇન્સ, તાઇવાન, ઇન્ડોનેશિયા, મલેશિયા અને થાઇલેન્ડની વૈજ્ઞાનિક સંસ્થાઓ વચ્ચેના સહયોગનો ભાગ છે.

7. ભારતની પહેલી પ્રાઇવેટ કમર્શિયલ સેટેલાઇટ ‘દૃષ્ટિ’

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: અંતરીક્ષ/અવકાશ અને સંરક્ષણ સેવામાં ટેકનોલોજી; વિવિધ સેટેલાઇટ કાર્યક્રમો.
• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• બેંગલોરની સ્પેસ-ટેક કંપની GalaxEye ભારતની પહેલી પ્રાઇવેટ કમર્શિયલ સેટેલાઇટ ‘દૃષ્ટિ’ ને માર્ચ 2026 સુધીમાં લોન્ચ કરશે.
• આ સેટેલાઇટને SpaceX મિશન હેઠળ લોન્ચ કરવામાં આવશે અને તેનું વજન 160 કિલોગ્રામ છે.
• ‘દૃષ્ટિ’માં GalaxEyeની SyncFused OptoSAR ઇમેજિંગ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં ઓપ્ટિકલ અને સિન્થેટિક એપર્ચર રડારનો સમાવેશ થાય છે.
• તેનો ઉપયોગ બોર્ડર સર્વેલન્સ, ડિસાસ્ટર મેનેજમેન્ટ, ડિફેન્સ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મોનિટર કરવા જેવા અદ્યતન ભૌગોલિક ડેટા માટે થઈ શકે છે.

8. સોનાલી સેન ગુપ્તા RBIના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર તરીકે નિયુક્ત

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: તાજેતરના રાજકોષીય અને નાણાકીય નીતિઓના મુદ્દાઓ.
• સામાન્ય જ્ઞાન: રાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ સોનાલી સેન ગુપ્તાને 9 ઓક્ટોબર, 2025 થી તેના નવા એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર (ED) તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે.
• તેઓ RBIમાં ત્રણ દાયકાથી વધુ સમયની કારકિર્દી ધરાવે છે.
• એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર તરીકે, તેઓ ગ્રાહક શિક્ષણ અને સુરક્ષા વિભાગ, નાણાકીય સમાવેશ અને વિકાસ વિભાગ અને નિરીક્ષણ વિભાગની જવાબદારી સંભાળશે.

9. પીએમ ગતિશક્તિ રાષ્ટ્રીય માસ્ટર પ્લાનની ચોથી વર્ષગાંઠ : GPSC Current Affairs

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: ભારતીય અર્થતંત્રમાં આંતરમાળખું: આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ; માર્ગો, હવાઇમથકો, રેલવે, ટેલિકમ્યુનિકેશન વગેરે.
• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની અગત્યની નીતિઓ અને કાર્યક્રમો.

સરળ સમજૂતી:

• 13 ઓક્ટોબર, 2025 ના રોજ પીએમ ગતિશક્તિ રાષ્ટ્રીય માસ્ટર પ્લાનની ચોથી વર્ષગાંઠ હતી.
• પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા આ યોજના 13 ઓક્ટોબર, 2021 ના ​​રોજ શરૂ કરવામાં આવી હતી.
• આ યોજનાનો મુખ્ય ધ્યેય પરિવહન, લોજિસ્ટિક્સ અને માળખાગત વિકાસને એક જ પ્લેટફોર્મ પર લાવવાનો છે.
• આનાથી પ્રોજેક્ટમાં વિલંબ ઓછો થાય છે અને સરકારી વિભાગોમાં સંકલન વધે છે.
• આ યોજના 44 કેન્દ્રીય મંત્રાલયો અને 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને એકીકૃત કરે છે.

10. ભારતનું પ્રથમ સેમિકન્ડક્ટર ઇનોવેશન મ્યુઝિયમ

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનું સ્વરૂપ અને ક્ષેત્ર, વિજ્ઞાન-ટેકનોલોજી અને ઇનોવેશન અંગેની રાષ્ટ્રીય નીતિ.

સરળ સમજૂતી:

• હૈદરાબાદમાં 12 ઓક્ટોબર, 2025 ના રોજ ટેક્નોલોજી ચિપ ઇનોવેશન પ્રોગ્રામ (ટી-ચિપ) દ્વારા ભારતનું પ્રથમ સેમિકન્ડક્ટર ઇનોવેશન મ્યુઝિયમનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું.
• આ મ્યુઝિયમનો હેતુ સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઇકોસિસ્ટમમાં જાહેર જોડાણ અને ઉદ્યોગના સહયોગને મજબૂત બનાવવાનો છે.

11. ઝોહો મેઇલ (સરકારી કામકાજ માટે ઉપયોગ)

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: ઇન્ફોર્મેશન અને કોમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી (ICT): ICT અને ગવર્નન્સ.

સરળ સમજૂતી:

• કેન્દ્રીય મંત્રી અમિત શાહે સ્વદેશી ઝોહો મેઇલ પર સ્વિચ કર્યા બાદ, ગુજરાત સરકારે તેના તમામ વિભાગીય વડાઓ (HODs) અને જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમોને ઇમેઇલ અને ઓફિસના કામકાજ માટે ઝોહો મેઇલ (Zoho Mail) અને ઝોહો ઓફિસ સૂટ (Zoho Office Suite) નો ઉપયોગ શરૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે.
• ઝોહો એ બેંગલુરુ સ્થિત ખાનગી કંપની છે, જેની સ્થાપના શ્રીધર વેમ્બુ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

12. ગ્રુપ કેપ્ટન શુભાંશુ શુક્લા બિલ્ડથોન 2025 ના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર તરીકે નિયુક્ત

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનું સ્વરૂપ અને ક્ષેત્ર, ઇનોવેશન.
• સામાન્ય જ્ઞાન: રાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• ઇન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન (ISS) પર પહોંચનારા પ્રથમ ભારતીય, ગ્રુપ કેપ્ટન શુભાંશુ શુક્લાને વિક્ષિત ભારત બિલ્ડથોન 2025 ના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
• શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા અટલ ઇનોવેશન મિશન અને નીતિ આયોગ સાથે ભાગીદારીમાં આયોજિત બિલ્ડાથોનનો હેતુ ધોરણ 6 થી 12 ના 1 કરોડથી વધુ વિદ્યાર્થીઓને વાસ્તવિક દુનિયાના પડકારો માટે પ્રોટોટાઇપ બનાવવામાં જોડવાનો છે.

13. RTI ને 20 વર્ષ: પારદર્શિતામાં ઘટાડો

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: ભારતીય બંધારણ (મહત્વની જોગવાઈઓ), બંધારણીય સંસ્થાઓ (CIC/SIC).

સરળ સમજૂતી:

• માહિતી અધિકાર (RTI) અધિનિયમ, 2005 ને 20 વર્ષ પૂરા થયા છે. આ કાયદો ભારતીય નાગરિકોને ₹10 ના નજીવા દરે જાહેર સત્તાધિકારીઓ પાસેથી માહિતી માંગવાની શક્તિ આપે છે, જેનાથી પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત થાય છે.
• આ કાયદાની સફળતાઓમાં 2.5 કરોડથી વધુ RTI અરજીઓ અને 2G સ્કેમ જેવા મોટા કૌભાંડોનો પર્દાફાશ સામેલ છે.
• પડકારો: આ કાયદો હવે નબળો પડી ગયો છે. મુખ્ય કારણોમાં કેન્દ્રીય અને રાજ્ય માહિતી પંચો (CIC/SIC) માં લાંબા સમયથી ખાલી જગ્યાઓ હોવાથી કેસોનો મોટો બેકલોગ (જેમ કે તેલંગાણામાં 29 વર્ષનો બેકલોગ).
• RTI (સુધારો) અધિનિયમ, 2019 એ કમિશનરોના કાર્યકાળ અને પગારની સ્વાયત્તતા ઘટાડી દીધી છે.
• ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ (DPDPA, 2023) ની કલમ 44(3) વ્યક્તિગત માહિતી જાહેર કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકે છે, જે અધિકારીઓને જવાબદાર ઠેરવવાના નાગરિકના અધિકારને નબળો પાડે છે.

14. AI ઇન રોબોટિક્સ: ભારતના આરોગ્ય, કૃષિ અને ઉદ્યોગનું પરિવર્તન

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: બાયોટેકનોલોજી, નેનો ટેકનોલોજી અને અન્ય ઉભરતી ટેકનોલોજીના સ્વરૂપ, ક્ષેત્ર અને ઉપયોગ.
• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: કૃષિ ક્ષેત્રમાં ટેકનોલોજીકલ પરિવર્તનો; ઔદ્યોગિક નીતિ.

સરળ સમજૂતી:

• AI-સંચાલિત રોબોટિક્સ એ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સને મિકેનિકલ ઓટોમેશન સાથે જોડે છે, જેનાથી રોબોટ્સ પ્રોગ્રામિંગ વિના શીખવા, અનુકૂલન કરવા અને સ્વયંસંચાલિત નિર્ણયો લેવા સક્ષમ બને છે.
• આરોગ્ય ક્ષેત્ર: AI રોબોટ્સ સર્જનોને માઇક્રોમેટ્રિક ચોકસાઈ સાથે ઓપરેશનમાં મદદ કરે છે, માનવ ભૂલ અને પુનઃપ્રાપ્તિ સમય ઘટાડે છે. AI નિદાન માટે મેડિકલ ઇમેજિંગ અને જિનોમિક ડેટાનું વિશ્લેષણ પણ કરે છે.
• કૃષિ ક્ષેત્ર: AI-સંચાલિત ડ્રોન અને એગ્રીબોટ્સ જમીનનું વિશ્લેષણ, પાકનું મેપિંગ અને ઉપજની આગાહી કરે છે, જેનાથી સંસાધનોનો ઉપયોગ સારો થાય છે. (ઉદાહરણ તરીકે, તેલંગાણામાં ‘સાગુ બાગુ પહેલ’ માં AI નો ઉપયોગ થયો).
• ઉદ્યોગ ક્ષેત્ર: સ્માર્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં રોબોટ્સ મશીનની કામગીરી પર નજર રાખીને નિષ્ફળતાની આગાહી કરે છે, જેનાથી ઉત્પાદન કાર્યક્ષમતા વધે છે.
• આ ટેક્નોલોજી ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ ને સમર્થન આપે છે અને ભારતને બુદ્ધિશાળી ઓટોમેશનનું વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનાવવામાં મદદ કરે છે.

15. ભારતના મહત્વપૂર્ણ આંકડા: સિવિલ રજિસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ (CRS) રિપોર્ટ, 2023

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: સમયાંતરે વસ્તીના માળખાના વલણો અને તરહ (વૃદ્ધિ દર, લિંગ ગુણોત્તર); સામાજિક ક્ષેત્રો: આરોગ્ય અને પોષણ.

સરળ સમજૂતી:

• આ રિપોર્ટ રજિસ્ટ્રાર-જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા સિવિલ રજિસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ (CRS) ના આધારે બહાર પાડવામાં આવ્યો છે.
• મુખ્ય વલણો:
  • 2023 માં 2.52 કરોડ જન્મ નોંધાયા, જે સતત ઘટતા જન્મ દર દર્શાવે છે. આ વસ્તી સ્થિરીકરણ તરફ ભારતનો સંકેત છે.
  • જન્મ સમયે લિંગ ગુણોત્તર (SRB): રાષ્ટ્રીય સરેરાશ અસંતુલિત છે. અરુણાચલ પ્રદેશ (1,085) સૌથી વધુ અને ઝારખંડ (899) સૌથી ઓછો SRB ધરાવે છે.
  • કુલ જન્મમાંથી 74.7% જન્મ આરોગ્ય સંસ્થાઓમાં થયા છે. સંસ્થાગત જન્મોમાં વધારો એ ‘જનની સુરક્ષા યોજના’ જેવી યોજનાઓની સફળતા દર્શાવે છે.
  • જન્મ નોંધણીનું સ્તર 98.4% જેટલું ઊંચું છે.

16. ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ (CES)

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: અંતરીક્ષ/અવકાશ અને સંરક્ષણ સેવામાં ટેકનોલોજી; ઇસરો (ISRO).

સરળ સમજૂતી:

• ક્રૂ એસ્કેપ સિસ્ટમ (CES) એ ગગનયાન મિશન માટે ISRO દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા પ્રણાલી છે.
• જો લૉન્ચ વાહનમાં ખામી સર્જાય, તો આ સિસ્ટમ અવકાશયાત્રીઓને લઈ જતી ક્રૂ મોડ્યુલને ઝડપથી અને સુરક્ષિત રીતે દૂર ફેંકી દેવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
• તે લોન્ચિંગ પહેલા અથવા પ્રારંભિક ચઢાણ દરમિયાન, જે સૌથી જોખમી તબક્કાઓ છે, તેમાં પણ ક્રૂના અસ્તિત્વની ખાતરી આપે છે.
• ISRO એ પુલર ટાઇપ (Puller Type) CES અપનાવ્યું છે.

17. EPF (કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ) નવા ઉપાડ નિયમો 2025

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: તાજેતરના રાજકોષીય અને નાણાકીય નીતિઓના મુદ્દાઓ.
• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: કેન્દ્ર સરકારની અગત્યની નીતિઓ અને કાર્યક્રમો.

સરળ સમજૂતી:

• કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO) એ EPFO 3.0 હેઠળ ઉપાડના નિયમોને સરળ બનાવવા માટે મોટા ફેરફારો કર્યા છે.
• આ ફેરફારોનો હેતુ 30 કરોડથી વધુ સબ્સ્ક્રાઇબર્સને વધુ લવચીકતા, ઝડપી ડિજિટલ ક્લેમ સેટલમેન્ટ અને સરળ પહોંચ પૂરી પાડવાનો છે.
• નવા નિયમોમાં, ઉપાડના હેતુઓને ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાં મર્જ કરવામાં આવ્યા છે: આવશ્યક જરૂરિયાતો, આવાસની જરૂરિયાતો અને વિશેષ સંજોગો.
• હવે સભ્યો સેવા દરમિયાન શિક્ષણ માટે 10 અને લગ્ન માટે 5 ઉપાડ કરી શકશે.
• આ સુધારા અમલદારશાહીની મુશ્કેલીઓ ઘટાડીને નાગરિકોના જીવનની સરળતા વધારવા માટે મદદરૂપ થશે.

18. વિશ્વ-ભારતી યુનિવર્સિટી

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ: રાષ્ટ્રીય આગેવાનો તથા તેમનું વિવિધ ક્ષેત્રમાં યોગદાન. આઝાદી પછીનું ભારત.

સરળ સમજૂતી:

• વિશ્વ-ભારતી યુનિવર્સિટી ની સ્થાપના રવીન્દ્રનાથ ટાગોર દ્વારા 1921 માં શાંતિનિકેતન, પશ્ચિમ બંગાળમાં કરવામાં આવી હતી.
• તે ભારતીય પરંપરા અને વૈશ્વિક શિક્ષણના અનોખા મિશ્રણ માટે જાણીતી છે.
• શરૂઆતમાં આ એક આશ્રમિક શાળા તરીકે શરૂ થઈ હતી.
• 1951 માં, તે સંસદના અધિનિયમ દ્વારા કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટી બની અને તેને રાષ્ટ્રીય મહત્વની સંસ્થાનો દરજ્જો મળ્યો.
• તે કલા, વિજ્ઞાન અને માનવતાનું એકીકરણ કરીને સર્વગ્રાહી શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપે છે.

19. ભારત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માનવ અધિકાર પરિષદ (UNHRC) માટે ચૂંટાયું

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: ભારતની વિદેશ નીતિ – આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો – મહત્વની સંસ્થાઓ (UNHRC).
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• ભારત 2026–2028ના કાર્યકાળ માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માનવ અધિકાર પરિષદ (UNHRC) માં બિનહરીફ ચૂંટાયું છે.
• આ વૈશ્વિક સંસ્થામાં ભારતનો આ સાતમો કાર્યકાળ હશે.
• UNHRC એ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પ્રણાલીમાં મુખ્ય આંતર-સરકારી સંસ્થા છે, જે વિશ્વભરમાં માનવ અધિકારોને પ્રોત્સાહન અને રક્ષણ માટે જવાબદાર છે.
• તેની સ્થાપના 2006 માં UN જનરલ એસેમ્બલી દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
• તેમાં 47 સભ્ય દેશો હોય છે, જેઓ ત્રણ વર્ષની મુદત માટે ચૂંટાય છે.

20. ચૂનાના પથ્થરનું મુખ્ય ખનીજ તરીકે વર્ગીકરણ

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભૂગોળ: ખડકો અને ખનીજ (ભારત અને ગુજરાતના સંદર્ભમાં).
• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: ઉદ્યોગ અને સેવા ક્ષેત્ર.

સરળ સમજૂતી:

• ખાણ મંત્રાલયે એક જાહેરનામું બહાર પાડીને ચૂનાના પથ્થર (Limestone) ને સંપૂર્ણપણે મુખ્ય ખનીજ (Major Mineral) તરીકે વર્ગીકૃત કર્યો છે.
• અગાઉ, ચૂનાના પથ્થરનો ઉપયોગ (બાંધકામ માટે ચૂનો બનાવવો કે ઉદ્યોગ માટે) ના આધારે તેને મુખ્ય અથવા ગૌણ ખનીજ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતો હતો.
• આ નવા વર્ગીકરણથી ખનીજ નિયમનને સરળ બનાવવામાં અને વ્યાપારની સરળતા (ease of doing business) ને પ્રોત્સાહન મળશે.
• ચૂનાનો પથ્થર મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ (CaCO₃) થી બનેલો છે અને સિમેન્ટ, સ્ટીલ અને ખાતર ઉદ્યોગોમાં વ્યાપકપણે વપરાય છે.

21. સમાચારમાં લશ્કરી કવાયતો

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: ભારતની વિદેશ નીતિ – આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો.
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી: ભારતની સંરક્ષણ ભાગીદારી દર્શાવતી ત્રણ તાજેતરની લશ્કરી કવાયતો:

1. ભારત–રિપબ્લિક ઓફ કોરિયા નૌકા દ્વિપક્ષીય કવાયત:
   
   • દેશો: ભારત અને દક્ષિણ કોરિયા.
   • સ્થળ: બુસાન નેવલ હાર્બર, દક્ષિણ કોરિયા.
   • હેતુ: ઈન્ડો-પેસિફિકમાં નૌકાદળની સહકાર્યતા અને દરિયાઈ સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવી.
2. મિલેટરી એક્સરસાઇઝ ‘AUSTRAHIND 2025’:
   
   • દેશો: ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા.
   • સ્થળ: પર્થ, ઓસ્ટ્રેલિયા.
   • હેતુ: અર્ધ-પરંપરાગત યુદ્ધ (sub-conventional warfare) અને શહેરી કામગીરીમાં સૈન્ય સહયોગ વધારવો.
3. મિલેટરી એક્સરસાઇઝ ‘INDRA 2025’:
   
   • દેશો: ભારત અને રશિયા.
   • સ્થળ: મહાજન ફિલ્ડ ફાયરિંગ રેન્જ, બીકાનેર, રાજસ્થાન.
   • હેતુ: આતંકવાદ વિરોધી સંકલન સુધારવું.

22. મેડાગાસ્કર (મેપિંગ)

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભૂગોળ: સામાન્ય ભૂગોળ (વિશ્વના સંદર્ભમાં).
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• મેડાગાસ્કર આફ્રિકાના દક્ષિણપૂર્વીય કિનારે આવેલો એક ટાપુ પ્રજાસત્તાક દેશ છે.
• તેની રાજધાની એન્ટાનાનારીવો છે.
• તે મોઝામ્બિકની પૂર્વમાં લગભગ 400 કિમી દૂર મોઝામ્બિક ચેનલ દ્વારા અલગ પડેલો છે.
• આ ટાપુ તેની અનન્ય જૈવવિવિધતા માટે જાણીતો છે, જેના કારણે તેને “આઠમો ખંડ” પણ કહેવામાં આવે છે.
• તે 1960 સુધી ફ્રેન્ચ કોલોની હતું.
• તાજેતરમાં, અહીં ભ્રષ્ટાચાર અને વહીવટી નિષ્ફળતાને કારણે સૈન્ય કબજો અને રાજકીય સંકટ જોવા મળી રહ્યું છે.

Read More : 15 October 2025 Current Affairs MCQs