16 October 2025 GPSC Daily Current Affairs In Gujarati | કરન્ટ અફેર્સ

ગુજરાતની તમામ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે પરીક્ષાલક્ષી GPSC Daily Current Affairs In Gujarati ખુબજ જરૂરી છે. ExamConnect દ્વારા 16 October 2025 ના કરંટ અફેર્સ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં નીચે મુજબ રજુ કરવામાં આવેલ છે.

GPSC Daily Current Affairs In Gujarati । 16 October 2025

1. વિશ્વ ખાદ્ય દિવસ : 16 ઓક્ટોબર

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: કૃષિ ક્ષેત્ર, ખાદ્ય સુરક્ષા અને જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા.
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• વિશ્વ ખાદ્ય દિવસ દર વર્ષે 16 ઓક્ટોબરે ઉજવવામાં આવે છે.
• આ દિવસની શરૂઆત 1980માં કરવામાં આવી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર વિશ્વમાં ભૂખ્યા લોકો વિશે સંવેદના અને જાગૃતિ ફેલાવવાનો અને ભૂખમરો દૂર કરવાનો છે.
• આ દિવસની તારીખ એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે કારણ કે 16 ઓક્ટોબર, 1945ના રોજ “ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન” (FAO) ની સ્થાપના રોમમાં કરવામાં આવી હતી.
• એક બાજુ દુનિયામાં મોટા પ્રમાણમાં ભોજનનો બગાડ થાય છે અને બીજી બાજુ કરોડો લોકોને પૂરતું ભોજન મળતું નથી.

2. વિશ્વ એનેસ્થેસિયા દિવસ : 16 ઓક્ટોબર

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: સામાજિક ક્ષેત્રો: આરોગ્ય.
• સામાન્ય જ્ઞાન: રાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• વિશ્વ એનેસ્થેસિયા દિવસ પણ 16 ઓક્ટોબરે ઉજવવામાં આવે છે.
• આ દિવસ વિલિયમ થોમસ ગ્રીન મોર્ટર દ્વારા 16 ઑક્ટોબર 1846ના રોજ અમેરિકાની એક જનરલ હોસ્પિટલમાં ઈથર એનેસ્થેસિયાનો સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, તેની યાદમાં ઉજવવામાં આવે છે.
• એનેસ્થેસિયાનો ઉપયોગ મેડિકલ ઓપરેશન (શસ્ત્રક્રિયા) દરમિયાન દર્દીના શરીરના કોઈ અંગને સુન્ન કરવા કે બેહોશ કરવા માટે કરાય છે, જેથી દર્દીને પીડા કે દુખાવાનો અનુભવ ન થાય.

3. ગુજરાતી કવિ રાજેશ વ્યાસની જન્મતિથી : 16 ઓક્ટોબર 1955

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ: ગુજરાતી સાહિત્ય: સાહિત્યકારો, સાહિત્યક રચનાઓ અને સાહિત્ય સંસ્થાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• ગુજરાતી કવિ રાજેશ વ્યાસનો જન્મ 16 ઓક્ટોબર 1955ના રોજ અમદાવાદમાં થયો હતો.
• તેઓ તેમના ઉપનામ ‘મિસ્કીન’ થી વધુ જાણીતા છે, જેનો અર્થ ગરીબ માણસ થાય છે.
• તેમણે ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાંથી માનસશાસ્ત્ર અને ગુજરાતી સાહિત્યમાં B.A. અને M.A.ની ડિગ્રી મેળવી હતી.
• તેમણે ગુજરાતી ગઝલના વિવિધ પરિપ્રેક્ષ્યમાં સંશોધન કરીને P.hD. ની પદવી મેળવી.
• તેમણે વલી ગુજરાતી ગઝલકેન્દ્રના મુખપત્ર ગઝલવિશ્વના તંત્રી તરીકે સેવા આપી છે.
• તેમને 2010માં કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક અને 2014માં વલી ગુજરાતી પુરસ્કાર સહિત અનેક સન્માનો મળ્યા છે.

4. ભારત 2026-28 કાર્યકાળ માટે યુએન માનવ અધિકાર પરિષદમાં બિનહરીફ ચૂંટાયું

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો – મહત્વની સંસ્થાઓ (સંયુક્ત રાષ્ટ્ર).
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• ભારત આગામી વર્ષથી શરૂ થનારા ત્રણ વર્ષના કાર્યકાળ (2026-28) માટે સાતમી વખત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માનવ અધિકાર પરિષદ (UNHRC) માં બિનહરીફ ચૂંટાયું છે.
• માનવ અધિકાર પરિષદ એ 47 સભ્યો સાથે સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મુખ્ય સંસ્થા છે.
• તે વિશ્વભરમાં માનવ અધિકારોને પ્રોત્સાહન અને રક્ષણ આપે છે.
• આ પરિષદની રચના 2006 માં જનરલ એસેમ્બલી દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

5. ગાઝા શાંતિ ડીલ અને યુદ્ધવિરામ

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો.
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• તાજેતરમાં હમાસ અને ઇઝરાયલ વચ્ચે યુદ્ધવિરામ થઈ ચૂક્યું છે અને બંધકોની અદલા-બદલી કરવામાં આવી છે.
• મિસ્ર (ઇજિપ્ત) માં અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વિશ્વના 20 નેતાઓની ઉપસ્થિતિમાં ગાઝા પીસ ડીલ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
• આ પ્રસ્તાવમાં કેદીઓની અદલા-બદલી ઉપરાંત હમાસને હથિયારમુક્ત બનવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.

6. ભારત – પ્રજાસત્તાક કોરિયા (દક્ષિણ કોરિયા) નૌકાદળ દ્વિપક્ષીય કવાયત

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો.

સરળ સમજૂતી:

• ભારતીય નૌકાદળનું જહાજ સહ્યાદ્રી દક્ષિણ કોરિયાના બુસાન નેવલ હાર્બર ખાતે પ્રથમ ભારતીય નૌકાદળ (IN) – રિપબ્લિક ઓફ કોરિયા નેવી (RoKN) દ્વિપક્ષીય કવાયતમાં ભાગ લેવા પહોંચ્યું.
• આ કવાયત દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર અને ઈન્ડો-પેસિફિકમાં ચાલી રહેલા ઓપરેશનલ ડિપ્લોયમેન્ટનો ભાગ છે.

7. ભારત-મંગોલિયાએ 10 સમજૂતી કરારો (MOUs) પર હસ્તાક્ષર કર્યા

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો.
• ભારત અને ગુજરાતનું અર્થતંત્ર: ખનિજ સંસાધનો અને સેવા ક્ષેત્ર.

સરળ સમજૂતી:

• નવી દિલ્હીમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને મોંગોલિયાના રાષ્ટ્રપતિ ખુરેલસુખ ઉખના વચ્ચે 10 સમજૂતી કરારો પર હસ્તાક્ષર થયા.
• આ કરારોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માનવતાવાદી સહાય, મોંગોલિયામાં વારસા સ્થળનું પુનઃસ્થાપન, ઇમિગ્રેશન, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર અને ખનિજ સંસાધનોમાં સહયોગ અને ડિજિટલ ઉકેલોની વહેંચણી માટે છે.
• બંને દેશોના દ્વિપક્ષીય સંબંધોની 70મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે સ્મારક ટિકિટોનું વિમોચન પણ કરવામાં આવ્યું.

8. ભારત અમેરિકામાં તમામ શ્રેણીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ટપાલ સેવા પુનઃ શરૂ કરશે

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અથર્તંત્ર: ભારતના વિદેશ વ્યાપારના વલણો.

સરળ સમજૂતી:

• ભારતીય પોસ્ટ 15 ઓક્ટોબરથી અમેરિકામાં તમામ શ્રેણીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ટપાલ સેવા પુનઃ શરૂ કરશે.
• યુએસ કસ્ટમ્સ અને બોર્ડર પ્રોટેક્શન (CBP) ની નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ, ભારતથી અમેરિકામાં મોકલવામાં આવતા ટપાલ શિપમેન્ટ પર જાહેર કરાયેલા કન્સાઈન્મેન્ટના ફ્લેટ 50 ટકાના દરે કસ્ટમ ડ્યુટી લાગુ થાય છે.
• યુએસ વહીવટીતંત્રના એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર 14324 બાદ 22 ઓગસ્ટે આ સેવા સ્થગિત કરવામાં આવી હતી.

9. વિશાખાપટ્ટનમમાં દેશનું સૌથી મોટું AI ડેટા સેન્ટર કેમ્પસ બનાવાશે

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અથર્તંત્ર: ભારતીય અર્થતંત્રમાં આંતરમાળખું: ટેલિકમ્યુનિકેશન, ઊર્જા.
• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: ઇન્ફોર્મેશન અને કોમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી (ICT).

સરળ સમજૂતી:

• આંધ્ર પ્રદેશના વિશાખાપટ્ટનમમાં દેશના સૌથી મોટા AI ડેટા સેન્ટર કેમ્પસ અને નવા ગ્રીન એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવવા માટે અદાણી કોનનેક્સ (AdaniConneX) અને ગૂગલ વચ્ચે ભાગીદારી થઈ છે.
• આ પ્રોજેક્ટમાં 2026થી 2030નાં પાંચ વર્ષમાં અંદાજે USD 15 બિલિયનનું મૂડીરોકાણ થવાની ધારણા છે.
• આ AI હબને મજબૂત સબસી કેબલ નેટવર્ક અને સ્વચ્છ ઊર્જા દ્વારા સમર્થિત ગિગાવોટ-સ્કેલ ડેટા સેન્ટરની કામગીરી માટે તૈયાર કરવામાં આવશે.

10. કેન્ટન આર. મિલર એવોર્ડ મેળવનાર પ્રથમ ભારતીય: સોનાલી ઘોષ

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• પર્યાવરણ વિજ્ઞાન: વન અને વન્યજીવન સંરક્ષણ માટે કાયદાકીય માળખું.
• સામાન્ય જ્ઞાન: રાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• કાઝીરંગા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને વાઘ અભયારણ્યના નિર્દેશક સોનાલી ઘોષ ટકાઉ સંરક્ષિત વિસ્તાર વ્યવસ્થાપનમાં નવીનતા માટે પ્રતિષ્ઠિત કેન્ટન આર. મિલર એવોર્ડ મેળવનાર પ્રથમ ભારતીય બન્યા છે.
• આ એવોર્ડ ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર (IUCN) ના ભાગ, વર્લ્ડ કમિશન ઓન પ્રોટેક્ટેડ એરિયાઝ (WCPA) દ્વારા અબુ ધાબીમાં એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
• આ પુરસ્કાર સંરક્ષિત વિસ્તારોના સંચાલનમાં અસાધારણ નેતૃત્વ અને નવીનતા માટે આપવામાં આવે છે.

11. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારામન IIT ધારવાડ ખાતે ધરતી બાયોનેસ્ટ ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટરનું ઉદ્ઘાટન કરશે

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: બાયોટેકનોલોજી અને અન્ય ઉભરતી ટેકનોલોજી.
• ભારત અને ગુજરાતનું અથર્તંત્ર: આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારામન IIT ધારવાડ ખાતે ધારતી બાયોનેસ્ટ ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટરનું ઉદ્ઘાટન કરશે.
• આ સેન્ટર બાયોટેકનોલોજી, ડીપ ટેક અને હેલ્થકેરના ક્ષેત્રોમાં સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને અન્ય ઉદ્યોગસાહસિકોને ટેકો આપશે.
• ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટરે અત્યાર સુધીમાં 15 સ્ટાર્ટ-અપ્સને ટેકો આપ્યો છે.

12. સંરક્ષણ મંત્રીએ “રેડી, રિલેવન્ટ એન્ડ રિસર્જન્ટ II” પુસ્તકનું વિમોચન કર્યું

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: સંરક્ષણ સેવામાં ટેકનોલોજી.
• સામાન્ય જ્ઞાન: રાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે નવી દિલ્હીમાં “રેડી, રિલેવન્ટ એન્ડ રિસર્જન્ટ II: શેપિંગ અ ફ્યુચર રેડી ફોર્સ” નામનું પુસ્તક વિમોચન કર્યું.
• આ પુસ્તક ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) જનરલ અનિલ ચૌહાણ દ્વારા લખાયેલું છે.
• આ પુસ્તક યુદ્ધના બદલાતા સ્વભાવનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ પૂરું પાડે છે, જેમાં સાયબરસ્પેસ, અવકાશ-સક્ષમ કામગીરી અને જ્ઞાનાત્મક યુદ્ધ જેવા ઉભરતા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.

13. EPF મુકદ્દમાનો અંત લાવવા માટે શ્રમ મંત્રીએ “વિશ્વાસ” યોજનાનું અનાવરણ કર્યું

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની અગત્યની નીતિઓ અને કાર્યક્રમો.
• ભારત અને ગુજરાતનું અથર્તંત્ર: ગરીબી અને અસમાનતા.

સરળ સમજૂતી:

• શ્રમ અને રોજગાર મંત્રી ડૉ. મનસુખ માંડવિયાએ કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ (EPF) અને વિવિધ જોગવાઈઓ અધિનિયમ હેઠળ લાંબા સમયથી ચાલતા મુકદ્દમાઓને રોકવા માટે “વિશ્વાસ” યોજના શરૂ કરી છે.
• આ યોજના EPF બાકી રકમના વિલંબિત ચુકવણી માટે લાદવામાં આવતા દંડને તર્કસંગત બનાવીને મુકદ્દમા ઘટાડવા માટે બનાવવામાં આવી છે.

14. ભારતમાં શહેરી નાણાકીય માળખું (Urban Fiscal Architecture)

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ.
• ભારત અને ગુજરાતનું અથર્તંત્ર: ભારતીય કર પદ્ધતિ, વસ્તુ અને સેવા કર (GST).

સરળ સમજૂતી:

• ભારતની મ્યુનિસિપાલિટીઝ (શહેરી સંસ્થાઓ) રાષ્ટ્રીય GDP માં લગભગ બે-તૃતીયાંશ (66%) યોગદાન આપે છે, પરંતુ કુલ કર મહેસૂલના 1% થી પણ ઓછા પર તેમનો નિયંત્રણ છે. આ એક મોટો માળખાગત ખામી છે.
• GST લાગુ થયા પછી કરવેરાનું વધુ પડતું કેન્દ્રીકરણ થયું છે. ઓક્ટ્રોય (octroi) જેવા મુખ્ય સ્થાનિક કર GST માં સમાઈ જતાં સ્થાનિક નાણાકીય નિયંત્રણ નબળું પડ્યું છે.
• ઉદાહરણ તરીકે, મહારાષ્ટ્રમાં ઓક્ટ્રોય ગુમાવવાથી મુંબઈની મ્યુનિસિપલ આવક વાર્ષિક ~₹7,000 કરોડ ઘટી.
• 74મા બંધારણીય સુધારાનો નાણાકીય વિકેન્દ્રીકરણ (financial devolution) ના સંદર્ભમાં નબળો અમલ થયો છે.
• ગુજરાતમાં પણ સ્થાનિક સંસ્થાઓને કર સુધારા માટે રાજ્યની મંજૂરી લેવી પડે છે, જે નિર્ણય લેવામાં વિલંબ કરે છે.

15. ફોરેસ્ટ ડિક્લેરેશન એસેસમેન્ટ 2025: વૈશ્વિક જંગલ સંકટ

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• પર્યાવરણ વિજ્ઞાન: બાયોડાયવર્સિટી (જૈવ વિવિધતા) અને ક્લાઇમેટ ચેન્જ.

સરળ સમજૂતી:

• ફોરેસ્ટ ડિક્લેરેશન એસેસમેન્ટ 2025 રિપોર્ટ જણાવે છે કે 2024માં વૈશ્વિક જંગલનો વિનાશ 8.1 મિલિયન હેક્ટર સુધી પહોંચ્યો છે.
• આ કારણે વિશ્વ 2030 સુધીમાં શૂન્ય વન નાબૂદી (zero deforestation) નું લક્ષ્ય હાંસલ કરવાથી 63% પાછળ છે.
• જંગલ વિનાશનું સૌથી મોટું કારણ કૃષિ વિસ્તરણ છે, જે 86% હિસ્સો ધરાવે છે (ખાસ કરીને ચારો, સોયા અને પામ તેલ માટે).
• ભારત ગ્રીન ઇન્ડિયા મિશન અને CAMPA જેવી યોજનાઓ દ્વારા 2030 સુધીમાં 26 મિલિયન હેક્ટર જમીન પુનઃસ્થાપિત કરવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.

16. ભારતના બાયોટેક ક્ષેત્રમાં વૃદ્ધિ અને પડકારો

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: બાયોટેકનોલોજી, નેનો ટેકનોલોજી અને અન્ય ઉભરતી ટેકનોલોજી.
• ભારત અને ગુજરાતનું અથર્તંત્ર: ઔદ્યોગિક નીતિ.

સરળ સમજૂતી:

• ભારતના બાયોટેક ક્ષેત્રમાં જબરદસ્ત વધારો થયો છે: 2018માં 500 સ્ટાર્ટઅપ્સ હતા, જે 2025માં વધીને 10,000થી વધુ થયા છે.
• ભારતે 2030 સુધીમાં $300-બિલિયનનું બાયોઇકોનોમીનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, જે BioE3 નીતિ દ્વારા સમર્થિત છે.
• ભારત હાલમાં વૈશ્વિક રસીકરણ ડોઝના 60% સપ્લાય કરે છે અને તેને “વિશ્વની ફાર્મસી” કહેવામાં આવે છે.
• પડકારો: પ્રારંભિક ભંડોળ મજબૂત છે, પરંતુ મોટા પાયે વિકાસ (Series B/C રાઉન્ડ) માટે ભંડોળની અછત છે. ઉપરાંત, જૂના નિયમો (જેમ કે CRISPR જેવી નવી ટેકનોલોજી માટે) અને પ્રતિભાશાળી લોકોનું વિદેશમાં જવું (Brain Drain) પણ મુખ્ય પડકારો છે.

17. નક્સલવાદ અને અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં ઘટાડો

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• સામાન્ય જ્ઞાન: રાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.
• ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ: આઝાદી પછીનું ભારત.

સરળ સમજૂતી:

• ગૃહ મંત્રાલયના અહેવાલ (2025) મુજબ, માઓવાદી વિચારધારાથી પ્રેરિત નક્સલવાદ (ડાબેરી ઉગ્રવાદ – LWE) ના સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓની સંખ્યા ઘટીને માત્ર ત્રણ થઈ ગઈ છે: બીજાપુર, સુકમા અને નારાયણપુર (બધા છત્તીસગઢમાં).
• આ વિસ્તાર જેને અગાઉ “રેડ કોરિડોર” તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો, તે હવે માત્ર 11 અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓ સુધી સીમિત છે.
• આ સફળતા ભારતના આંતરિક સુરક્ષા તંત્ર માટે એક મોટી જીત દર્શાવે છે.

18. અવકાશીય પદાર્થ – કાયરોન (Chiron)

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભૂગોળ: સામાન્ય ભૂગોળ: સૂર્યમંડળના ભાગરૂપ પૃથ્વી.
• વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી: અંતરીક્ષ/અવકાશ.

સરળ સમજૂતી:

• ખગોળશાસ્ત્રીઓએ પ્રથમ વખત બર્ફીલા અવકાશી પદાર્થ કાયરોન (Chiron) ની આસપાસ રિંગ (વલય) ની રચનાનું નિરીક્ષણ કર્યું છે.
• કાયરોન એક સેન્ટોર ઑબ્જેક્ટ (centaur object) છે, જે લઘુગ્રહ (asteroid) અને ધૂમકેતુ (comet) વચ્ચેનો સંકર પદાર્થ છે.
• તે સૂર્યની પરિક્રમા ગુરુ (Jupiter) અને નેપ્ચ્યુન (Neptune) વચ્ચેના પ્રદેશમાં કરે છે.
• કાયરોનની આ રિંગ સિસ્ટમ પાણીના બરફ અને ધૂળથી બનેલી છે.

19. અમદાવાદને 2030 કોમનવેલ્થ ગેમ્સ માટે યજમાન શહેર તરીકે ભલામણ

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારત અને ગુજરાતનું અથર્તંત્ર: આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ.
• સામાન્ય જ્ઞાન: પ્રાદેશિક અને રાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• કોમનવેલ્થ સ્પોર્ટ એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડ (2025) એ ગુજરાતના અમદાવાદ શહેરને 2030 શતાબ્દી કોમનવેલ્થ ગેમ્સ માટે યજમાન શહેર તરીકે યજમાનપદ માટે ભલામણ કરી છે.
• આ નિર્ણયની અંતિમ જાહેરાત 26 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ ગ્લાસગોમાં કોમનવેલ્થ સ્પોર્ટ જનરલ એસેમ્બલીમાં થશે.
• અમદાવાદે તેના આધુનિક સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ જેમ કે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ સ્પોર્ટ્સ એન્ક્લેવ અને નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમ રજૂ કર્યા છે.
• ભારતે આ પહેલા 2010માં નવી દિલ્હીમાં આ ગેમ્સનું આયોજન કર્યું હતું.

20. IUCN દ્વારા પશ્ચિમ ઘાટ, માનસ અને સુંદરવનને ‘સિગ્નિફિકન્ટ કન્સર્ન’ શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યા

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• પર્યાવરણ વિજ્ઞાન: બાયોડાયવર્સિટી (જૈવ વિવિધતા), આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રયત્નો (IUCN).
• ભૂગોળ: કુદરતી વનસ્પતિ: રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અભયારણ્ય.

સરળ સમજૂતી:

• ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઓફ નેચર (IUCN) એ તેના વર્લ્ડ હેરિટેજ આઉટલુક 4 (2025) રિપોર્ટમાં ભારતના ત્રણ કુદરતી વર્લ્ડ હેરિટેજ સ્થળો: પશ્ચિમ ઘાટ, માનસ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને સુંદરવન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનને “સિગ્નિફિકન્ટ કન્સર્ન” (નોંધપાત્ર ચિંતા) શ્રેણીમાં મૂક્યા છે.
• આ સ્થળો માટે મુખ્ય જોખમોમાં ક્લાઇમેટ ચેન્જ, પ્રવાસન, આક્રમક વિદેશી પ્રજાતિઓ, રસ્તાઓ અને રેલવેનો સમાવેશ થાય છે.
• ભારતની 7 કુદરતી વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સમાંથી, માત્ર ખંગચેન્ડઝોંગા નેશનલ પાર્કને “Good” રેટિંગ મળ્યું છે.

21. પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PM-JAY)

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભારતીય રાજ્ય વ્યવસ્થા, બંધારણ, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો: કેન્દ્ર સરકારની અગત્યની નીતિઓ અને કાર્યક્રમો.
• ભારત અને ગુજરાતનું અથર્તંત્ર: સામાજિક ક્ષેત્રો: આરોગ્ય અને પોષણ.

સરળ સમજૂતી:

• PM-JAY (આયુષ્માન ભારતનો એક ઘટક) એ વિશ્વની સૌથી મોટી સરકારી ભંડોળવાળી આરોગ્ય વીમા યોજના છે.
• તે 23 સપ્ટેમ્બર 2018ના રોજ રાંચી, ઝારખંડમાં શરૂ કરવામાં આવી હતી.
• આ યોજનાનો હેતુ 12 કરોડ ગરીબ પરિવારો (લગભગ 55 કરોડ લોકો) ને ₹5 લાખનું વાર્ષિક આરોગ્ય કવર (કુટુંબ ફ્લોટર આધાર પર) પૂરું પાડવાનો છે.
• છત્તીસગઢને ક્લેમની કાર્યવાહીમાં લગભગ શૂન્ય પેન્ડન્સી હાંસલ કરવા બદલ શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરનાર રાજ્ય તરીકે પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો.

22. માઉન્ટ લેવોટોબી લાકી-લાકી (ઇન્ડોનેશિયા)

GPSC અભ્યાસક્રમ સંબધિત વિષય અને મુદ્દો:

• ભૂગોળ: સામાન્ય ભૂગોળ: મુખ્ય ભૂમિ સ્વરૂપો અને તેની લાક્ષણિકતાઓ, જલીય આપત્તિઓ.
• સામાન્ય જ્ઞાન: આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની મહત્વની સાંપ્રત ઘટનાઓ.

સરળ સમજૂતી:

• ઇન્ડોનેશિયામાં માઉન્ટ લેવોટોબી લાકી-લાકી જ્વાળામુખી ફાટ્યો, જેના કારણે જ્વાળામુખીની રાખ 10 કિમી સુધી હવામાં ફેલાઈ.
• આ એક સક્રિય સ્ટ્રેટોવોલ્કેનો (stratovolcano) છે અને તે ફ્લોરેસ ટાપુ પર, ઇસ્ટ નુસા તેંગગારા પ્રાંત, ઇન્ડોનેશિયામાં આવેલો છે.
• આ જ્વાળામુખી ટેકટોનિક રીતે સક્રિય એવા પેસિફિકના “રીંગ ઓફ ફાયર” પટ્ટામાં આવેલો છે.
• તે સુન્દા-બંદા આર્ક સાથેના સબડક્શન પ્રક્રિયાઓ દ્વારા રચાયો છે.

Read More : 16 October 2025 Current Affairs MCQs