મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજના (Mukhyamantri Yuva Swavalamban Scheme)

Mukhyamantri Yuva Swavalamban Scheme

ગુજરાત રાજ્યે વર્ષ ૨૦૦૧ થી ૨૦૧૫ ના દોઢ દાયકા દરમિયાન ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રે હરણફાળ ભરી છે. રાજ્યમાં થયેલા મોટાપાયાના મૂડીરોકાણને પરિણામે વ્યવસાયિક અભ્યાસક્રમો (Professional Courses) ની બેઠકોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો. જોકે, આર્થિક રીતે નબળા પરંતુ તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉચ્ચ શિક્ષણનો ખર્ચ એક ‘આર્થિક અવરોધ’ (Economic Hurdle) બની રહ્યો હતો. આ પરિપ્રેક્ષ્યમાં, મેરિટ ધરાવતા જરૂરિયાતમંદ વિદ્યાર્થીઓને ‘નાણાકીય ઉત્તેજન’ પૂરું પાડી સમાન તકોના નિર્માણ હેતુથી વર્ષ ૨૦૧૫માં Mukhyamantri Yuva Swavalamban Scheme અમલમાં મૂકવામાં આવી. આ યોજના રાજ્યના માનવ સંસાધન વિકાસ અને સર્વગ્રાહી શૈક્ષણિક ઉત્કર્ષ માટેનો મજબૂત પાયો છે.

યોજનાની ઓળખ અને પાયાની વિગતો

પરીક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી યોજનાની વહીવટી ઓળખ અત્યંત મહત્વની છે:

• યોજનાનું નામ: મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજના (MYSY).
• અમલીકરણ વર્ષ: શૈક્ષણિક વર્ષ ૨૦૧૫-૨૦૧૬ થી અમલી.
• ઠરાવ ક્રમાંક અને તારીખ: પરચ/૧૦૨૦૧૪/યુઓઆર-૬/સ, તા. ૦૭/૧૦/૨૦૧૫.
• નોડલ વિભાગ: શિક્ષણ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર.
• મુખ્ય સિદ્ધાંત: ‘મેરિટ-કમ-મીન્સ’ (Merit cum Means) – ગુણવત્તા અને આવકનો સમન્વય.

પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ: ‘બિન-અનામત વર્ગ’ માટે પરિવર્તન

આ યોજના પૂર્વે શિષ્યવૃત્તિના લાભો મુખ્યત્વે SC/ST/SEBC વર્ગ પૂરતા મર્યાદિત હતા. MYSY દ્વારા આ લાભોનો વ્યાપ બિન-અનામત (General) વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ સુધી વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યો છે:

• પ્રાથમિક શિક્ષણ (ધોરણ ૧ થી ૮): સરકારી અને અનુદાનિત પ્રાથમિક શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા તમામ વર્ગોના (બિન-અનામત સહિત) વિદ્યાર્થીઓને વાલીની આવક મર્યાદાના બાધ વગર મફત ગણવેશ, પાઠ્યપુસ્તકો અને શિષ્યવૃત્તિ.
• માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક (ધોરણ ૯ થી ૧૨): સરકારી અને અનુદાનિત શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા તમામ વિદ્યાર્થીઓને આવક મર્યાદા ધ્યાને લીધા સિવાય ‘મફત પાઠ્યપુસ્તકો’.

Read Also : મુખ્યમંત્રી જ્ઞાન સાધના મેરીટ સ્કોલરશીપ યોજના

ઉચ્ચ શિક્ષણ સહાય: પાત્રતા અને માપદંડો

ઉચ્ચ શિક્ષણમાં સહાય મેળવવા માટે વિદ્યાર્થીએ નીચેના ‘જોડિયા’ (Dual) માપદંડો પૂર્ણ કરવા અનિવાર્ય છે:

1. ગુણવત્તા (Merit):
   • ડિપ્લોમા: ધોરણ ૧૦ માં ૮૦ કે તેથી વધુ પર્સન્ટાઈલ.
   • સ્નાતક (Degree): ધોરણ ૧૨ (વિજ્ઞાન/સામાન્ય પ્રવાહ) માં ૮૦ કે તેથી વધુ પર્સન્ટાઈલ.
2. આવક મર્યાદા (Means): વાર્ષિક કૌટુંબિક આવક રૂ. ૪,૫૦,૦૦૦/- થી વધુ ન હોવી જોઈએ. (સક્ષમ સત્તાધિકારી – મામલતદાર/TDO નું પ્રમાણપત્ર જરૂરી).

અગત્યની શરતો:

• સહાય માત્ર અભ્યાસક્રમના પ્રથમ વર્ષમાં પ્રવેશ મેળવનારને જ (નિયત સમયગાળા માટે) મળવાપાત્ર છે.
• નિષેધ: NRI સીટ અથવા મેનેજમેન્ટ ક્વોટા હેઠળ પ્રવેશ મેળવનારને આ લાભ મળશે નહીં.

ઉચ્ચ શિક્ષણ આર્થિક સહાય

ટ્યુશન ફી પેટે મળતી સહાય જે-તે અભ્યાસક્રમની વાર્ષિક ફીના ૫૦% અથવા નક્કી કરેલી મહત્તમ મર્યાદા, બેમાંથી જે ઓછું હોય તે મુજબ મળે છે.

અભ્યાસક્રમનો પ્રકાર	સહાયનું પ્રમાણ	મહત્તમ વાર્ષિક મર્યાદા (INR)
મેડિકલ અને ડેન્ટલ (સ્વ-નિર્ભર)	૫૦%	રૂ. ૨,૦૦,૦૦૦/-
પ્રોફેશનલ કોર્સ (ઈજનેરી, ફાર્મસી, આયુર્વેદ, વગેરે)	૫૦%	રૂ. ૫૦,૦૦૦/-
સ્નાતક કોર્સ (B.A, B.Com, B.Sc, B.B.A, B.C.A)	૫૦%	રૂ. ૧૦,૦૦૦/-
ડિપ્લોમા અભ્યાસક્રમો	૫૦%	રૂ. ૨૫,૦૦૦/-

પરીક્ષાલક્ષી ખાસ નિયમ (Differential Fee Rule): જો જનરલ કેટેગરીનો વિદ્યાર્થી સરકારી મેડિકલ/ઈજનેરી કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવવા પાત્ર હોય, પરંતુ બેઠકની અછતને કારણે તેને સ્વ-નિર્ભર (SFI) કોલેજમાં પ્રવેશ લેવો પડે, તો તેને સરકારી અને સ્વ-નિર્ભર કોલેજ વચ્ચેની ટ્યુશન ફીના તફાવતની રકમ સહાય પેટે મળવાપાત્ર થશે.

રહેવા-જમવા અને સાધન-પુસ્તક સહાય

• રહેવા-જમવા ભથ્થું: રૂ. ૧,૨૦૦/- પ્રતિ માસ (વર્ષના ૧૦ મહિના માટે).
  • શરત: વિદ્યાર્થી પોતાના તાલુકા બહાર અભ્યાસ કરતો હોવો જોઈએ અને સરકારી છાત્રાલયમાં પ્રવેશ મેળવેલ ન હોવો જોઈએ.
• સાધન-પુસ્તક સહાય (અભ્યાસક્રમ દરમિયાન માત્ર એક જ વાર):
  • મેડિકલ/ડેન્ટલ: રૂ. ૧૦,૦૦૦/-
  • ઈજનેરી/પ્રોફેશનલ: રૂ. ૫,૦૦૦/-
  • ડિપ્લોમા: રૂ. ૩,૦૦૦/-

વહીવટી પ્રક્રિયા અને અનુશાસન

• નોડલ એજન્સી: નોલેજ કન્સોર્ટિયમ ઓફ ગુજરાત (KCG), અમદાવાદ.
• ચકાસણી (Verification): KCG મુખ્ય હબ છે, પરંતુ અરજીઓની ટેકનિકલ ચકાસણી સંબંધિત વિભાગના કમિશનર/નિયામકશ્રીની કચેરી (જેમ કે તકનીકી શિક્ષણ, તબીબી શિક્ષણ, કૃષિ વગેરે) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
• નવીનીકરણ (Renewal): બીજા વર્ષથી સહાય ચાલુ રાખવા માટે અગાઉના વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા ૫૦% ગુણ અને સંસ્થામાં ૭૫% હાજરી અનિવાર્ય છે.
• દંડનીય જોગવાઈ: ખોટી વિગતો રજૂ કરી સહાય મેળવનાર પાસેથી ૧૮% દંડનીય વ્યાજ સાથે વસૂલાત અને કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

પરીક્ષાલક્ષી ‘વન-લાઇનર’

• એક યોજનાનો નિયમ: વિદ્યાર્થી રાજ્ય કે કેન્દ્ર સરકારની માત્ર કોઈ એક જ શિષ્યવૃત્તિ યોજનાનો લાભ લઈ શકે છે. જો બીજી યોજના પસંદ કરે, તો MYSY નો લાભ જતો કરવો પડશે.
• MYSY નિધિ: યોજનાના બજેટમાંથી વહીવટી ખર્ચ પેટે ૧% (વ્યાજમાંથી થયેલ ખર્ચની મર્યાદામાં) ફાળવ્યા બાદ વધતી રકમને ‘મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન નિધિ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
• DBT (Direct Benefit Transfer): મંજૂર થયેલી રકમ સીધી જ લાભાર્થી વિદ્યાર્થીના બેંક ખાતામાં જમા થાય છે.
• તકનીકી સહયોગ: ઓનલાઇન પોર્ટલનું સંચાલન NIC (નેશનલ ઇન્ફોર્મેટિક્સ સેન્ટર) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
• હેલ્પ સેન્ટર્સ: રાજ્યની વિવિધ યુનિવર્સિટીઓ અને સંસ્થાઓમાં વિદ્યાર્થીઓના માર્ગદર્શન માટે ‘હેલ્પ સેન્ટર્સ’ કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે.