સપ્તધારા પ્રોજેક્ટ (Saptadhara Project Gujarat)

ગુજરાત સરકારના શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા અમલીકૃત ‘સપ્તધારા’ (Saptadhara Project Gujarat)પ્રોજેક્ટ ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રે એક ક્રાંતિકારી કદમ છે. આ યોજના માત્ર પુસ્તકિયા જ્ઞાન પૂરતી સીમિત ન રહેતા, સહ-અભ્યાસિક પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓના વ્યક્તિત્વ વિકાસ અને કૌશલ્ય નિર્માણ પર ભાર મૂકે છે. રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) ના લક્ષ્યોને સાકાર કરવા માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ “સાત ધારા”નું મોડેલ છે.

Saptadhara Project Gujarat યોજનાનું વહીવટી માળખું

પરીક્ષાની દ્રષ્ટિએ આ યોજનાના વહીવટી તથ્યો અત્યંત મહત્વના છે:

• અમલ કરનાર વિભાગ: શિક્ષણ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર.
• નોડલ એજન્સી: KCG (Knowledge Consortium of Gujarat), અમદાવાદ.
• વહીવટી ઠરાવ: 05.09.2018 (ઠરાવ ક્રમાંક: પરચ/2017/ન.બા/286/ખ-1).
• માંગણી અને સદર: માંગણી નં. 9, EDN-27, બજેટ સદર 2202-80-001-01.

સપ્તધારા: સાત ધારાઓ અને આર્થિક જોગવાઈ

દરેક સરકારી કોલેજને પ્રવૃત્તિઓ ચલાવવા માટે વાર્ષિક ₹ 1,00,000/- (એક લાખ) ની ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં આવે છે, જેનું વિભાજન નીચે મુજબ છે:

1	ગીત સંગીત નૃત્ય ધારા	20,000
2	નાટ્ય ધારા	20,000
3	રંગ કૌશલ્ય ધારા (Art & Craft)	10,000
4	સર્જનાત્મક અભિવ્યક્તિ ધારા	10,000
5	જ્ઞાન ધારા (Knowledge Stream)	10,000
6	ખેલકૂદ વ્યાયામ અને યોગ ધારા	15,000
7	સામુદાયિક સેવા ધારા (Community Service)	15,000
–	કુલ વાર્ષિક સહાય	1,00,000

Read Also : શોધ યોજના ગુજરાત

અમલીકરણની પદ્ધતિ અને શરતો

યોજનામાં પારદર્શિતા જાળવવા માટે સરકાર દ્વારા કડક નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે:

• DBT મોડ: તમામ નાણાકીય ચુકવણી સીધી જ બેંક ખાતામાં Direct Benefit Transfer દ્વારા કરવામાં આવે છે.
• આધાર સીડીંગ: DBT માટે લાભાર્થીનું બેંક ખાતું આધાર કાર્ડ સાથે લિંક હોવું અનિવાર્ય છે.
• નાણાકીય શિસ્ત: ફાળવેલ ગ્રાન્ટનો ઉપયોગ જે-તે ધારા માટે જ કરવાનો રહેશે. વર્ષના અંતે વણવપરાયેલી રકમ (બચત) પરત કરવાની રહેશે.
• પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ પર ભાર: બજેટના 40% (₹ 40,000) ભાગ સંગીત અને નાટ્ય ધારા માટે ફાળવવામાં આવ્યો છે, જે સાંસ્કૃતિક વારસાના જતનનો ઉદ્દેશ્ય દર્શાવે છે.

પરીક્ષાલક્ષી ખાસ તથ્યો

GPSC અને અન્ય સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે આ વન-લાઇનર્સ યાદ રાખો:

• કુલ બજેટ (શરૂઆત): ₹ 100.00 લાખ (નવી બાબત તરીકે 2018-19).
• કોલેજ દીઠ સહાય: ₹ 1 લાખ વાર્ષિક.
• મુખ્ય હેતુ: વિદ્યાર્થીઓનો સર્વાંગી વિકાસ (Holistic Development).
• નોડલ સંસ્થા: KCG, અમદાવાદ.
• નાણાં વિભાગની મંજૂરી: 04.08.2018.

નિષ્કર્ષ

સપ્તધારા પ્રોજેક્ટ એ ગુજરાતના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રે વિદ્યાર્થીઓની સુષુપ્ત શક્તિઓને ઉજાગર કરવાનું સશક્ત માધ્યમ છે. સાત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સક્રિય ભાગીદારી દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ માત્ર પદવીધારક જ નહીં, પરંતુ સામાજિક રીતે જવાબદાર અને કૌશલ્યબદ્ધ નાગરિક બને છે.