ગુજરાત સરકારની ‘વૉર કન્સેશન’ યોજના (War Concessions Scheme)

ગુજરાત સરકાર દ્વારા દેશની રક્ષા કરતા સૈનિકો અને શહીદ વીરો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે ‘વૉર કન્સેશન’ (War Concessions Scheme) યોજના અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. આ યોજના માત્ર આર્થિક મદદ નથી, પરંતુ સૈનિક પરિવારો માટે એક ‘સામાજિક સુરક્ષા કવચ’ છે.

War Concessions Scheme | ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ

આ યોજનાની ઉત્ક્રાંતિ સમજવી પરીક્ષાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ મહત્વની છે. નીચે મુજબના ઠરાવો દ્વારા આ યોજનાનો વ્યાપ વધારવામાં આવ્યો છે:

• 15 નવેમ્બર, 1962 (WAC-1062-C): યોજનાનું પાયાનું અમલીકરણ (આર્મી માટે).
• 05 મે, 1965: ‘આસામ રાઈફલ્સ’ ના જવાનોના બાળકોનો સમાવેશ.
• 06 ડિસેમ્બર, 1966: એરફોર્સ અને નેવીના JCO અને અન્ય રેન્કનો સમાવેશ.
• 07 સપ્ટેમ્બર, 1999 (કારગિલ યુદ્ધ બાદ): ઐતિહાસિક સુધારો – આવક મર્યાદા સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવામાં આવી. હવે આ સહાય ‘જરૂરિયાત-આધારિત’ ને બદલે ‘સન્માન-આધારિત’ બની છે.

યોજના 1: માજી સૈનિકો અને જવાનોના બાળકોને ‘ફ્રી સ્ટુડન્ટશીપ’

આ યોજના હેઠળ લશ્કરી સેવા બજાવતા પરિવારો પરથી શિક્ષણનો આર્થિક બોજ ઘટાડવામાં આવે છે.

• લાભાર્થી પાત્રતા: Jawans, Non-Commissioned Officers (NCOs), અને JCOs (Army, Air Force, Navy, Assam Rifles).
• નોંધ: કમીશન્ડ ઓફિસરો (Commissioned Officers) આ યોજનાના કાર્યક્ષેત્રમાં આવતા નથી.
• મુખ્ય લાભ: ટ્યુશન ફી માફી, શિષ્યવૃત્તિ, સ્ટાઇપેન્ડ અને પુસ્તક સહાય.
• વ્યાપ: મેડિકલ, એન્જિનિયરિંગ, એગ્રીકલ્ચર અને માધ્યમિક સહિતના તમામ સ્તરે મફત શિક્ષણ.

Read Also : મુખ્યમંત્રી જ્ઞાન સાધના મેરીટ સ્કોલરશીપ યોજના

યોજના 2: કારગિલ યુદ્ધ (Operation Vijay) વિશેષ સવલતો

1999 ના કારગિલ યુદ્ધ બાદ શહીદ અથવા ઘવાયેલા સૈનિકોના બાળકો માટે વિશેષ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે:

• આવક મર્યાદાની નાબૂદી: અગાઉ રહેલી રૂ. 2500/- ની વાર્ષિક આવક મર્યાદા હવે શૂન્ય (નાબૂદ) કરવામાં આવી છે.
• શૈક્ષણિક સહાય: 100% શૈક્ષણિક સહાય કોઈપણ ભેદભાવ વગર આપવામાં આવે છે.
• બજેટ હેડ: મુખ્ય સદર 2202 – સામાન્ય શિક્ષણ હેઠળ આ ખર્ચ ઉધારવામાં આવે છે.

લાભાર્થી કેટેગરી અને ઠરાવ વિશ્લેષણ

લશ્કરી પાંખ	સમાવિષ્ટ હોદ્દા	ઠરાવ સંદર્ભ
આર્મી (Army)	રાયફલ મેન, લાન્સ નાયક, નાયક, હવાલદાર	15-11-1962
આસામ રાઈફલ્સ	આર્મીના સમાન હોદ્દો ધરાવનાર જવાનો	05-05-1965
નેવી અને એરફોર્સ	કોમ્બટન્ટ JCO અને લોઅર રેન્ક	06-12-1966

પરીક્ષાલક્ષી અગત્યના તથ્યો

જો તમે GPSC કે અન્ય વર્ગ-3 ની પરીક્ષા આપો છો, તો આ ડેટા યાદ રાખો:

• અમલીકરણ સત્તા: શિક્ષણ, ટેકનિકલ શિક્ષણ, મેડિકલ અને કૃષિ વિભાગના ડાયરેક્ટરો દ્વારા સંયુક્ત અમલ.
• આવક મર્યાદા: હાલમાં કોઈ આવક મર્યાદા નથી (1999 થી સુધારો).
• વૉર કન્સેશનનો વ્યાપ: પ્રાથમિકથી લઈને ઉચ્ચ વ્યવસાયિક (Professional) અભ્યાસક્રમો સુધી.
• અરજી: જે-તે શૈક્ષણિક સંસ્થાના વડા મારફત દસ્તાવેજો સાથે અરજી કરવાની રહે છે.

નિષ્કર્ષ

ગુજરાત સરકારની વૉર કન્સેશન યોજના એ સૈનિકોના ત્યાગનું આર્થિક મૂલ્યાંકન નથી, પરંતુ તેમના રાષ્ટ્રપ્રેમ પ્રત્યેનું રાજ્યનું સન્માન છે. વહીવટી સરળતા અને ઉદારીકરણને કારણે આ યોજના આજે હજારો સૈનિક પરિવારો માટે ટેકારૂપ બની છે.